Niedoczynność tarczycy - przyczyny, objawy, leczenie

Zdarza się, że tarczyca z różnych powodów zaczyna działać nieprawidłowo i nie produkuje dostatecznej ilości hormonów tarczycowych, co odbija się negatywnie na ogólnym stanie organizmu. Wówczas konieczne są specjalistyczne leki na niedoczynność tarczycy, które powinny zostać dobrane przez lekarza, który zna historię zdrowotną pacjenta. Jakie są objawy niedoczynności tarczycy i które z nich szczególnie wymagają konsultacji u lekarza? Jakie leki na niedoczynność tarczycy pacjenci przyjmują najczęściej i jakie są ich skutki uboczne?

Spis treści

Czym jest niedoczynność tarczycy?

Tarczyca jest nieparzystym gruczołem, który wytwarza tyroksynę, trójjodotyroniny i kalcytoninę. Zaburzenia pracy tego gruczołu mogą prowadzić zarówno do nadczynności, jak również do niedoczynności tarczycy i obie te choroby wymagają kontaktu z lekarzem. Niedoczynność tarczycy to zaburzenie związane z produkcją zbyt małej ilości (poziomu) hormonów tarczycowych w stosunku do zapotrzebowania organizmu. Hormony tarczycy, do których zaliczyć można trójjodotyroninę (T3) i tyroksynę (T4) mają znaczenie dla prawidłowego metabolizmu, a także biorą udział w wielu procesach organizmu, w tym między innymi w termogenezie. Niedoczynność tarczycy jest schorzeniem dość powszechnym – dotyka osób w różnych wieku, jednak znacznie częściej zmagają się z niedoczynnością kobiety niż mężczyźni.

Przyczyny i objawy niedoczynności tarczycy

Przyczyny niedoczynności tarczycy mogą być różne, a sama choroba może być wrodzona lub nabyta. Schorzenie to może wiązać się między innymi z nieprawidłowym stężeniem hormonu TSH (tyreotropina), który produkuje przysadka mózgowa, a także z nieprawidłowym stężeniem tyreoliberyny (TRH), czyli hormonu produkowanego przez podwzgórze. Tyreotropina bowiem pobudza tarczycę do produkcji hormonów tarczycowych, a hormon tyreoliberyna natomiast pobudza przysadkę do produkcji TSH. Wynika z tego, że przyczyną niedoczynności tarczycy może być nie tylko problem samej tarczycy (niedoczynność pierwotna), ale również przysadki mózgowej lub podwzgórza (niedoczynność wtórna drugo- i trzeciorzędowa). Najczęściej do niedoczynności tarczycy przyczynia się choroba Hashimoto, czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, w czasie którego układ immunologiczny chorej osoby atakuje własne komórki tarczycy, co skutkuje niedoczynnością. Inną przyczyną jest operacyjne usunięcie tarczycy lub jej części – wówczas dochodzi do trwałej niedoczynności tarczycy i konieczne jest przyjmowanie leków do końca życia. Również po leczeniu jodem promieniotwórczym może dojść do niedoczynności tarczycy.Jeśli chodzi o objawy niedoczynności tarczycy, wspomnieć należy w pierwszej kolejności, że schorzenie to może występować zarówno w formie utajonej, która jest łagodniejsza, a jej objawy mniej dokuczliwe, jak i w formie pełnoobjawowej, która najczęściej ma nasilone dolegliwości. Do objawów charakterystycznych niedoczynności tarczycy zaliczyć można osłabienie, zmęczenie, senność, zaburzenia koncentracji i pamięci, niewłaściwą gospodarkę termiczną, obniżone libido, zatrzymywanie wody w organizmie, spowolniony metabolizm oraz niekontrolowany przyrost wagi, zaburzenia rytmu serca, problemy ze skórą, włosami i paznokciami, a także rozchwianie emocjonalne, zmiany nastroju i myśli depresyjne. Jakiekolwiek niepokojące objawy, które świadczyć mogą o niedoczynności tarczycy najlepiej skonsultować z lekarzem i wykonać odpowiednie badania (w tym zwłaszcza stężenie TSH, FT3 i FT4, a w niektórych przypadkach również zlecone przez lekarza badania medyczne dodatkowe, w tym np. USG tarczycy), gdyż w wielu przypadkach tylko leki na niedoczynność tarczycy są w stanie umożliwić pacjentowi normalnie funkcjonowanie.

Leki przy niedoczynności tarczycy - na receptę i bez recepty. Jak je przyjmować?

Wiele osób zastanawia się, jakie leki na niedoczynność tarczycy pacjenci przyjmują najczęściej i na czym polega leczenie, czyli terapia przeciwko niedoczynności. Schorzenie to leczy się podając pacjentom regularnie hormony tarczycy, których jest niedobór w organizmie, by wyregulować ich poziom. Jest to syntetyczna lewotyroksyna (a konkretnie sól sodowa tyroksyny), działająca jak wytwarzana w tarczycy tyroksyna. Substancja ta przyjmowana jest doustnie – są to tabletki. By działanie preparatu było najskuteczniejsze, dawki leku trzeba przyjmować regularnie i najlepiej brać je na czczo, czyli powinny być stosowane przed posiłkiem. Oczywiście dawka dobierana jest indywidualnie, w oparciu o stan i zdrowie pacjenta, a także współistnienie innych chorób czy dodatkowe informacje, które mogą mieć znaczenie (np. jeśli pacjentka jest w ciąży). Oprócz lewotyroksyny w przypadku leczenia niedoczynności tarczycy przyjmuje się także preparaty z liotyroniną, czyli syntetyczną forma trójjodotyroniny. Lekarz najlepiej dobierze najlepszy dla pacjenta preparat i ustali jego bezpieczną i jednocześnie skuteczną dawkę. W czasie leczenia konieczne są badania kontrolne, by sprawdzić skuteczność terapii i w razie potrzeby zmodyfikować dawkę leku. Jeśli choroba wiąże się z niedoborem jodu, w leczeniu wykorzystuje się także preparaty, które w swoim składzie zawierają jod. Jeśli chodzi o suplementy i leki na niedoczynność tarczycy bez recepty, warto zadbać również o dodatkową suplementację witaminy D i B12 – oczywiście po wcześniejszej konsultacji z lekarzem.

Skutki uboczne przyjmowania leków na niedoczynność tarczycy

Wszystkie przyjmowane leki, w tym także leki na niedoczynność tarczycy, skutki uboczne mogą u niektórych pacjentów wykazywać, co trzeba mieć na uwadze, zanim zaczniemy przyjmować dany preparat. Pojawić mogą się między innymi zaburzenia rytmu serca, ból głowy, uderzenia gorąca, duża potliwość, bezsenność, rozdrażnienie, zaburzenia miesiączkowania i duszności. Leki na niedoczynność tarczycy chudnięcie również mają podawane jako jedno z działań niepożądanych, choć w tym przypadku, wielu pacjentów cieszy się z tego typu skutków ubocznych, co potwierdzają wyszukiwane w Internecie nagminnie pytania, takie jak np. „Niedoczynność tarczycy - czy po lekach schudnę?”. Jest również zła wiadomość – mowa tu bowiem nie o faktycznym chudnięciu, czyli redukcji tkanki tłuszczowej, a raczej o wydalaniu nadmiaru wody z organizmu. Jeśli chodzi o środki na niedoczynność tarczycy, tycie po lekach zwykle nie jest problemem.

Rokowania. Czy niedoczynność tarczycy jest uleczalna?

Trzeba mieć na uwadze, że lek na niedoczynność tarczycy to nie wszystko. Jego stosowanie, mimo wysokiej skuteczności działania, to tylko początek, gdyż ważna jest zmiana stylu życia pacjenta, jego diety, aktywności fizycznej i dopiero to, w połączeniu z lekami, może prowadzić do polepszenia stanu zdrowia. Niestety trzeba liczyć się z tym, że leki na niedoczynność tarczycy trzeba będzie przyjmować przez całe życie. Leczenie tego schorzenia najczęściej jest bardzo długie, a w wielu przypadkach nie jest możliwe ustabilizowanie pracy tego gruczołu i konieczne jest kontynuowanie terapii do końca życia. W niektórych przypadkach lekarz może zdecydować się na wstrzymanie leczenia, jednak nie należą one do większości. Dotyczy to zwykle poporodowego zapalenia tarczycy, polekowej niedoczynności tarczycy lub podostrego zapalenia tarczycy, gdzie może dojść do ustąpienia objawów i powrotu do prawidłowej pracy organu. Ponownie jednak należy wspomnieć, że większość pacjentów zmuszona będzie do stosowania leków zawierających lewotyroksynę codziennie i regularnego wykonywania badań krwi dotyczących stężenia hormonów – do końca życia.